Nhiều anh em viết bài xong là ngồi F5 Google liên tục để xem bài lên chưa, y như chờ người yêu cũ nhắn lại 😄. Thật ra trước khi một trang hiện trên Google, nó phải đi qua 3 cửa. Hiểu 3 cửa này thì biết bài mình đang kẹt ở đâu, khỏi ngồi chờ vô vọng.
Bước 1: Crawl, con bot đi dạo
Google có một đội bot tên là Googlebot, suốt ngày đi theo các đường link trên mạng để tìm trang mới hoặc trang vừa cập nhật. Quá trình này gọi là crawl (thu thập dữ liệu).
Bot tìm thấy trang của mình qua mấy đường:
- Link từ trang khác (trong web mình hoặc web người ta) trỏ về.
- File sitemap mình khai báo trong Search Console.
- Mình chủ động gửi URL bằng công cụ Kiểm tra URL.
Kẹt ở bước này khi: robots.txt chặn nhầm, trang không có link nào trỏ tới (trang mồ côi), server lỗi hoặc quá chậm.
Bước 2: Index, cất vào thư viện
Crawl xong, Google đọc nội dung, xem hình, chạy JavaScript để hiểu trang nói về cái gì. Nếu thấy đáng giữ, nó cất trang vào kho dữ liệu khổng lồ gọi là index (chỉ mục). Có thể hình dung như thư viện: sách phải được xếp lên kệ thì người ta mới mượn được.
Có một sự thật hơi phũ: crawl rồi chưa chắc được index. Google có thể từ chối nếu:
- Nội dung trùng lặp với trang khác (của mình hoặc người khác).
- Nội dung quá mỏng, không có giá trị gì thêm.
- Trang có thẻ
noindexhoặc canonical trỏ sang trang khác.
Trong Search Console hay gặp trạng thái “Đã thu thập dữ liệu – hiện chưa được lập chỉ mục”. Đọc ra là: “tao đọc rồi, nhưng chưa thấy đáng cất”. Lúc này cần cải thiện nội dung, không phải bấm gửi lại liên tục.
Bước 3: Rank, xếp hạng khi có người tìm
Khi có người gõ từ khóa, Google lục trong index ra những trang liên quan rồi xếp thứ tự trong tích tắc. Các yếu tố lớn mà Google công khai là có xét:
| Nhóm yếu tố | Hỏi gì |
|---|---|
| Ý nghĩa truy vấn | Người này đang muốn gì? Mua, tìm hiểu hay tìm một trang cụ thể? |
| Mức độ liên quan | Trang có thật sự nói về thứ người ta hỏi không? |
| Chất lượng | Nội dung có hữu ích, đáng tin, có chuyên môn không? |
| Trải nghiệm | Trang có nhanh, dễ đọc trên điện thoại, an toàn không? |
| Ngữ cảnh | Người tìm ở đâu, dùng ngôn ngữ gì, từng tìm gì trước đó? |
Vì có yếu tố ngữ cảnh nên anh em ở Đà Nẵng với anh em ở Hà Nội gõ cùng một từ có thể thấy kết quả khác nhau. Đừng hoảng khi khách báo “em không thấy web anh đâu” nha.
Bước bonus: AI tổng hợp câu trả lời
Giờ trên trang kết quả còn có AI Overviews và AI Mode. Google lấy thông tin từ nhiều trang trong index, tóm tắt lại thành câu trả lời và gắn link nguồn. Muốn được AI trích dẫn thì trước hết vẫn phải qua đủ 3 cửa trên đã. Phần sau của series mình có viết riêng về tối ưu cho AI.
Bắt bệnh theo từng bước
| Triệu chứng | Kẹt ở bước | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| GSC báo “Đã phát hiện – hiện chưa được lập chỉ mục” | Crawl | Thêm internal link, kiểm tra tốc độ server, sitemap |
| GSC báo “Đã thu thập dữ liệu – hiện chưa được lập chỉ mục” | Index | Làm nội dung dày và khác biệt hơn, kiểm tra trùng lặp |
| Đã index nhưng ở trang 5, trang 6 | Rank | Tối ưu on-page, khớp search intent, tăng uy tín |
| Bị chặn bởi robots.txt | Crawl | Sửa lại file robots.txt |
Tóm lại
Crawl là tìm thấy, index là được cất vào kho, rank là được xếp chỗ khi có người hỏi. Bài chưa lên thì đừng vội đổ cho thuật toán, mở Search Console ra xem nó đang kẹt ở cửa nào trước đã. Có gì thắc mắc cứ ping mình nha.
Đọc tiếp trong series SEO
- ⬅️ Bài trước: SEO hay Google Ads? Hai anh em nhà SEM, tính nết khác hẳn nhau
- ➡️ Bài tiếp theo: Bộ đồ nghề SEO: công cụ nào miễn phí, công cụ nào đáng bỏ tiền
Cùng chủ đề Nhập môn SEO:
- SEO là gì? Giải thích cho người mới, không vòng vo
- On-page, Off-page, Technical SEO: ba cái chân kiềng, gãy một là đổ
- Web blog, web dịch vụ hay web bán hàng? Mỗi loại SEO một kiểu
📚 Xem toàn bộ lộ trình: Tổng kết series SEO từ A tới Z: lộ trình 107 bài, đọc theo thứ tự là thấm
